• 1401/03/08 - 13:38
  • 20
  • زمان مطالعه : 7 دقیقه
در دانشکده علوم قرآنی آمل برگزار شد.

‌کرسی علمی_ترویجی؛ «بازخوانی روایات جمع قرآن بر پایۀ حدیث نزول قرآن بر هفت حرف»

در احادیث ختم قرآن، رسول خدا ختم قرآن را در 40 یا30 روز توصیه مى‏ کنند...

 

 به گزارش ایحا از آمل، ‌کرسی علمی_ترویجی؛ «بازخوانی روایات جمع قرآن بر پایۀ حدیث نزول قرآن بر هفت حرف» از سوی انجمن علمی دانشجویی دانشکده علوم قرآنی آمل، با ارائه آقای دکتر محسن رجبی قدسی؛ عضو هیئت علمی و استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم و نقادی، آقای دکتر جواد فرامرزی؛ استادیار دانشگاه و عضو هیئت علمی دانشکده علوم قرآنی آمل  و به مدیریت آقای دکتر سید معصوم حسینی؛ عضو هیئت علمی و استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، برگزار شد.

 در ابتدا دکتر  سید معصوم حسینی بیان کردند:  روایات جمع قرآن و حدیث نزول قرآن بر هفت حرف دو موضوع مهم از دانش های علوم قرآنی است که دربارۀ معنا و مفهوم حدیث «انزل القرآن علیٰ سبعة احرف» میان عالمان علوم قرآنی اختلاف نظر وجود دارد.  مقالۀ «بازخوانی روایات جمع قرآن بر پایۀ حدیث نزول قرآن بر هفت حرف» مقالۀ مشترکی است که جناب آقای دکتر رجبی با جناب آقای دکتر طباطبایی در مجله مطالعات فهم حدیث شمارۀ 1 به چاپ رسانده‏اند.

  در ادامه جناب آقای دکتر رجبی قدسی افزودند:  ما در این مقاله، با توجه به ‌دوازده روایت به این نتیجه دست یافتیم که جمع و تدوین قرآن به همین شکل فعلی، با نظارت و اشراف دقیق پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله وسلّم) در طول ۲۳ سال رسالت پر برکت آن حضرت انجام گرفت و با دقّت و اطمینان کامل به نسل آینده سپرده‌ شد. یعنی تقریباً هفده ماه قبل از رحلت رسول خدا(صلّی الله‌علیه وآله وسلّم)، قرآن جمع و تدوین و حتی تحزیب گردید، به جز چند آیه خاص، مثل آیه ی اکمال دین که در غدیرخم در سال دهم هجری نازل و در جایگاه اصلی خویش که از پیش تعیین شده بود، قرار گرفت. 

 دکتر رجبی، مضمون 12 حدیث‌ را که دلالت بر جمع قرآن در عهد نبوی دارد را بیان کردند: از جمله اوس بن حذیفۀ ثقفى گوید: «به همراه وفد ثقیف [در رمضان سال نهم هجری] در مدینه بر رسول خدا وارد شدیم. آن‏حضرت ما را در خیمه‏اى در مسجد مستقر کرد تا قرآن را بشنویم و مردم را هنگام خواندن نماز ببینیم.  رسول خدا هر شب پس از نماز عشا به دیدن ما مى‏آمد و ضمن گفتگو، قرآن و فرائض را به ما می‌آموخت. یک شب، آن‏حضرت کمى دیرتر از وقت همیشه به دیدن ما آمد، علت را جویا شدیم، فرمودند: حزبى از قرآن در خاطرم گذشت، دوست داشتم آن را کامل کنم و سپس به سوى شما بیایم. از اصحاب رسول خدا پرسیدیم پیامبر قرآن را چگونه حزب‏بندی می‌کند؟ آنان گفتند: «کان یحزّبه ثلاثاً و خمساً و سبعاً و تسعاً و إحدىٰ عشرة و ثلاث عشرة و حزب المفصّل»؛  یعنى پیامبر اکرم قرآن را به هفت حزب تقسیم کرده و آن را به اصحاب آموزش داده‏اند: سه سورۀ اوّل [بقره، آل‌عمران و نساء] در حزب اوّل؛ پنج سورۀ بعدى در حزب دوم؛ هفت سورۀ بعدى در حزب سوم؛ نه سورۀ بعدى در حزب چهارم؛ یازده سورۀ بعدى در حزب پنجم؛ سیزده سورۀ بعدى در حزب ششم؛ و «حزب مفصّل» از سورۀ «قاف» تا «ناس» (شامل 65 سوره) که در حزب هفتم قرآن است.

وی بیان کرد: در احادیث ختم قرآن، رسول خدا ختم قرآن را در 40 یا30 روز توصیه مى‏کنند و در مقابل اصرار برخى جوانان عابد، ختم در کمتر از یک هفته (و در ماه رمضان، کمتر از سه روز) را روا نمى‏دانند.  زرارة بن ابی‌اوفى گوید: از رسول خدا سؤال شد: کدام عمل فضیلت بیشتری دارد؟ فرمودند: «الحالّ المرتحل؛ صاحب القرآن یضرب من أوّل القرآن إلىٰ آخره، ومن آخره إلىٰ أوّله، کلّما حلّ ارتحل»؛  هم‏صحبت[ی] با قرآن، کسی که قرآن را از آغاز تا پایان و از پایان تا آغازش می‏خواند؛ هر بار که ختم او پایان می‏پذیرد، دوباره ختم دیگری را آغاز مى‏کند؛ حدیث ثقلین نیز بسیار گویاست: «إنّی تارکٌ فیکم الثّقلیْن کتاب اللّه وعترتی»؛ من کتاب خدا و عترتم را که اهل‌بیت من هستند و هر دو گران‏بها و نفیس‏اند، میان شما مى‏گذارم. 

او افزود وقتی جمع قرآن در عهد نبوی انجام گرفته، پس جمع قرآن در زمان خلفا چیست؟ در رفع تعارض روایات جمع قرآن در زمان خلفا با روایات جمع قرآن در عهد نبوی، ۲ راه حل مطرح شده است.  برخی بزرگان ما مثل مرحوم سید مرتضی علم الهدی، فقیه و محدّث و متکلّم زبردست در سدۀ پنجم، شاگرد شیخ مفید، ایشان معتقد است که قرآن در عهد نبوی جمع و تدوین شده است و نباید از این روایات درست و حسابی و عقل‏پسند دست بکشیم و به برخی از روایات جعلی مراجعه‌ کنیم. ایشان به عنوان یک محدّث و متکلم عقل‌گرا، همۀ احادیث ناظر بر جمع قرآن پس از رحلت پیامبر اکرم(صلوات الله علیه)، را جعلی و ضعیف و ساخته و پرداخته‌ ی اذهان کسانی می‌داند که با یک قصد و غرضی آن ها را برساخته اند. در عصر حاضر هم، مرحوم آیت الله بروجردی روایات جمع قرآن پس از پیامبر اکرم(صلّی الله‌علیه وآله وسلّم)، همه را مجعول و «موضوع» می‏دانند.

 رجبی ادامه دادند: برخی از خاورشناسان معتقدند که روایات جمع قرآن در زمان خلفا می‏تواند درست باشد مثلاً چه بسا ابوبکر خواسته است که یادگیری قرآن خود و یا مصحف ناقص خود را تکمیل کند و این کار را به زید بن ثابت سپرده است و بعد ها، این شاخ و برگ پیدا کرده است و به صورت روایت های فعلی که ما در منابع می‌بینیم، ثبت و ضبط شده است.  و تحلیل سومی که ما در این مقاله ارائه کرده‏ایم، این است که این روایات می‌توانند ناظر بر یک فضای دیگری در عهد نبوی باشند و آن به این معنا که پیامبر اکرم (صلوات الله علیه) در واقع آموزش قرآن را، به عنوان آموزش یک زبان مطرح کرده بودند و آموزش قرآن، یک امر پویا و زایا بوده است به گونه ای که قرآن‏آموزان همراه با یادگیری قرآن، در مقام فهم قرآن می‌توانستند قرآن را به قرائت‏های مختلف بخوانند. و آن قرائت‏های مختلف، چیزی جز فهم صحابه از قرآن نبوده است که لابلای آیات به صورت مزجی بیان و قرائت می شده است.

وی بیان کردند: جمع‏بندی ما این است که روایات جمع قرآن در زمان خلفا می‌تواند از یک منظر درست باشد ولی نه به معنای جمع قرآن برای اولین مرتبه، چون جمع قرآن در عهد نبوی انجام گرفته، بلکه به معنای گردآوری قرائات تفسیری و توضیحی و تصریفی پیامبر اکرم(صلوات الله علیه) بوده است: با این هدف که از گسترش قرائات تفسیری و تبیینی بر مبنای میراث قرائی پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلّم) جلوگیری شود یعنی نگذارند مسلمانان‌ هرکس از پیش خود، قرآن را تفسیر کند.

جناب دکتر فرامرزی  بیان کردند: موضوعی که آقای رجبی انتخاب کرده اند، موضوعی بسیار پر مناقشه در تاریخ تمدن اسلامی است.  از مزایای مقاله ایشان یکی اینکه مقاله، علمی_پژوهشی است و به نوعی تمام دیدگاه ها یا بیشتر دیدگاه هایی که در باب جمع و تدوین قرآن است را با استنادات فراوانی آورده‌ اند. به هر حال‌ بیشتر باید آن نکته نظرات را بگوییم تا در خلالش یکسری مباحث نو و جدید بیرون آید و سطح بحث بالا برود.

 وی  در پایان افزود: اصطلاح تصریف یا سوره های تألیفی نیاز به یک مفهوم شناسی دقیق تر و جامع تر دارد، چون اصطلاحات جدیدی هستند، انتظار داریم در پژوهش های بعدی تکمیل شود. و بحث عمده، که همان بحث تناقض در روایات و نتیجه گیری از آنها است. به نظر بنده، این مقاله به لحاظ علمی محل بحث است. و ما می‌دانیم که این چنین روایات که آورده شده، محل بحث است و برخی از اینها، روایات هم نیست.

 

 

  • گروه خبری : اخبار روز دانشکده,اطلاعیه های دانشجویی، فرهنگی، آموزشی
  • کد خبر : 6663
کلمات کلیدی

نظرات

0 نظر برای این مطلب وجود دارد

نظر دهید